(એજન્સી) તા.૯
દિલ્હીના સત્તાકીય વર્તુળો આજકાલ અફવા સાથે ફરે છે. તે ભારતમાં કોરોનાવાયરસ કરતા વોટ્‌સએપ જૂથો પર વધુ ઝડપથી ફેલાય છે. અફવા ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહની છે. ચોક્કસ કહીએ તો, તે કેટલાક કથિત મતભેદો વિશે છે જે તેમની અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચે ઉભા થયા છે. બધી સટ્ટાકીય ગપસપ અને અનુમાન છેૃ, કારણ કે કોઈને ખરેખર ખબર નથી હોતી કે આ સૌથી ગુપ્ત સરકારમાં શું ચાલી રહ્યું છે. ભાજપના નેતાઓને પણ ખબર નથી. પરંતુ તેનાથી ભારતીય ઉદારવાદીઓને એવા દૃશ્ય વિશે કલ્પના કરવાથી રોકાય તેમ નથી . તેઓ કહે છે કે અગત્યની ફાઇલો અમિત શાહ પાસે નથી કોરોનાવાયરસ લોકડાઉન શરૂ થયા પછી તે જાહેરમાં બોલ્યા નથી, ભલે તે એએનઆઈ ફોટોગ્રાફ્સ અને ટ્‌વીટ્‌સમાં નિયમિતપણે જોવા મળે છે, પછી ભલે તે મહારાષ્ટ્ર રેલ દુર્ઘટના, બીએસએફ સૈનિકોનાં મૃત્યુ, વિઝાગમાં ગેસ લિક, હંદવારા અથવા મોદીની લોકપ્રિયતા રેટિંગ્સ હોય. શાસક જોડી વિશે આવી અટકળો નવી નથી. કોંગ્રેસના નેતૃત્વવાળી યુપીએના દાયકા લાંબા શાસનને સોનિયા ગાંધીએ તત્કાલીન વડા પ્રધાન મનમોહન સિંહ સાથે ખટરાગની અફવાઓ સાથે વાત કરી. અલબત્ત, આથી ફાયદો થયો કે રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે સિંઘે લાવેલા વટહુકમને “ફાડી નાખીને ફેંકી દેવા જોઈએ”. એનડીએના શાસન દરમિયાન, તેઓએ ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયી અને ભૂતપૂર્વ ગૃહ પ્રધાન લાલકૃષ્ણ અડવાણી વચ્ચેની હરિફાઇ અને મતભેદોની વાત કરી હતી. આ દુશ્મનાવટ, વાસ્તવિક, કલ્પનાશીલ હોય પણ દિલ્હીના પત્રકારોના સંપૂર્ણ પાકને ઉત્પન્ન કરે છે. પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહ જુદા જુદા હોવાનું માનવામાં આવતું નથી – ક્ષુદ્ર શક્તિની હરીફાઇથી ઉપર, સંપૂર્ણ સમન્વયન અને એકબીજાના પૂરક. તે છે જેને હિન્દી ભાષીઓ ‘જિસ્મ, એકજાન’ અથવા તામિલ ભાષા કહે છે, ‘ઇર્યુડાલોર્યુયાયર’ – બે શરીર એક આત્મા.
ઉદારવાદીઓ એક સ્વપ્ન છે
છેલ્લાં પાંચ મહિનામાં, ખાસ કરીને આ વર્ષની શરૂઆતમાં જ્યારે દિલ્હીમાં ઘોર હિન્દુ-મુસ્લિમ હિંસાને તોફાની વિસ્તારોમાં થયા, ત્યારબાદ મોદી અને શાહ વચ્ચે સંભવિત અણબનાવ અંગે ઉદારવાદીઓ અને પ્રગતિવાદીઓમાં ઘણી સખત અટકળો ચાલી રહી છે. મુખ્યપ્રધાન ભુપેશ બધેલને એમ કહ્યું કે, ગૃહ પ્રધાન દિલ્હીમાં આ શો ચલાવી રહ્યા છે અને તેમની વચ્ચે અને મોદી વચ્ચે મતભેદો છે, એમ કહેતા આની શરૂઆત થઈ.
ઉદારવાદીઓ અને પ્રગતિશીલ લોકો મોદી-શાહના મતભેદોની વાત શા માટે પુરાવા વગર કહે છે તેના અહીં પાંચ કારણો છે.
પ્રથમ, નરેન્દ્ર મોદી અમિત શાહ વિના નોંધપાત્ર રીતે નબળા પડી જશે. બંને એકબીજાને ઉત્સાહિત કરે છે અને સારી કોપ-બેડ કોપ ખૂબ રમે છે – એક પોતાને રાજકારણી જેવા, સ્વપ્નદ્રષ્ટા નેતા તરીકે રજૂ કરે છે; અન્ય શ્રીલ હિન્દુત્વ એમ્પ્લીફાયર છે. ઘણી રીતે, શાહ મોદીના હિન્દુત્વ એકત્રીકરણના સહાયક છે. જ્યારે મોદી ચૂંટણી પ્રચારમાં ન હોય ત્યારે મોદીએ તેને ઠપકો આપ્યો હતો, પરંતુ શાહ ૨૪/૭ હિન્દુત્વની ગતિશીલ છે.
બીજું, તેમની વચ્ચેના મતભેદોનો અર્થ એ છે કે અમિત શાહ નિર્દેશિત કરે છે અને નિયંત્રિત કરે છે તે પ્રચંડ ચૂંટણી તંત્રનો અંત. તેમણે પૂર્ણ કર્યું અને હવે બૂથ મેનેજમેન્ટ અને માહિતી પ્રસારણની ખૂબ સારી રીતે અધ્યક્ષતા કરી. ઘણા લોકો મોદીને પ્રભાવશાળી વક્તા તરીકે જુએ છે. જો મોદીનો સંદેશ છે, તો અમિત શાહ તે સંદેશ માટેની વિતરણ પાઇપલાઇન્સને નિયંત્રિત કરે છે. જો સામગ્રી રાજા છે અને વિતરણ ભગવાન છે, જેમ કે કટારલેખક શિવમવિજે લખ્યું છે, તો શાહ તે દેવ છે. “આ તમામ વિતરણના માધ્યમો ઉપર ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)નો એકમાત્ર ઇજારો, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સફળતા વિશે ઘણું સમજાવે છે.”
ત્રીજું, મોદી તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય તસવીર અને હેડલાઇન્સ અંગે સજાગ છે. અમિત શાહ તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય છબી વિશે પૂરતુ ધ્યાન આપતા નથી. તેમને કાશ્મીર કલમ ૩૭૦ ના પગલાં અને નાગરિકતા સુધારો અધિનિયમ (સીએએ) માટે સ્થાનિક ક્રેડિટ અને વૈશ્વિક ટીકા બંને મળી. કોઈ એવી વ્યક્તિ કે જેણે તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય છબીની પરવા નથી કરી, તે કડક હિન્દુત્વ એજન્ડા ચલાવવાની સંભાવના વધારે છે. જો અમિત શાહ જાય છે, તો ઉદારવાદીઓને આશા છે કે તે હિન્દુત્વ પ્રોજેક્ટ કાબૂમાં આવશે.
ચોથું, છેલ્લા છ વર્ષથી ભાજપમાં સુકાન પર રહેલા મોદી અને શાહની સાથે, રાજનાથ સિંહ, નીતિન ગડકરી અને સ્વર્ગસ્થ સુષ્મા સ્વરાજ અને અરુણ જેટલી જેવા બીજા ક્રમના નેતાઓને પીછેહઠ કરવી પડી હતી. કારણ કે દરેક વ્યક્તિ એમ માની લે છે કે અમિત શાહને મોદીનું પાલન કરવાનું બંધારણ છે (૨ અથવા ૨.૫ વર્ષના તબક્કા પછી). જો તે આયોજિત ઉત્તરાધિકાર શંકામાં છે, તો પછી સંપૂર્ણ વિકસિત નેતૃત્વ નાટક ગોઠવવામાં આવશે. અમિત શાહ મોદીએ પસંદ કરેલા માણસ ન હોય તો, નેતાઓએ હવે મૌનથી તેમની મહત્ત્વાકાંક્ષાઓને દબાવવાની જરૂર નથી. જે ભાજપને નબળી પાડે છે, એવી શક્યતા જે ઉદારવાદીઓ હસી શકે છે. વળી, બંને નેતાઓ સરકારમાં ચલાવે છે તે કડક વહાણ પૂર્વવત થઈ જશે. પ્રધાનો શિબિર બનાવશે, માહિતી લીક કરશે અને યુપીએ માર્ગ પર જશે.
આખરે, ઉદારવાદીઓ જાણે છે કે તેઓ હવે ફક્ત તેમના ‘ભારતના વિચાર’ સાથે મોદીને હરાવી શકતા નથી. તેઓ શું કરે છે તે ધ્યાનમાં લીધા વિના, તેઓ હાથીદાંતના ટાવર્સમાં ફસાયા છે જે વધારે મતદાર ગણતા નથી. તેથી, તેઓ મોદીની છબીને કલંકિત થતી જોવાની એકમાત્ર રીત છે, જો તે તેમના શો-રનર શાહ સાથે લડત ચલાવે. તે પૂરતું કેથરિસિસ હશે.
અફવા મિલની ઇકો ચેમ્બર
જ્યારે આંતરિક માહિતીનો વપરાશ ન હોય ત્યારે કાવતરું હંમેશા ડિફોલ્ટ સેટિંગ હોય છે. તેથી, ઉદાર જીવસૃષ્ટિને એકબીજાના ષડયંત્ર સિદ્ધાંતો શેર કરવા અને માન્ય કરવાની પણ ફરજ પડી છે. પરંતુ આ ઉદારવાદીઓ માટે જ સાચું નથી. આવી અફવાઓ મુઠ્ઠીભરની જૂની સ્થાપના શક્તિ વિશેષાધિકાર દ્વારા ખવડાવવામાં આવે છે. આ તે જ લોકો છે જેમણે અટલ બિહારી વાજપેયીના સ્વાસ્થ્ય વિશેની અટકળો લગાવી હતી અને ટાઇમ મેગેઝિનના એલેક્સ પેરી અને મનમોહન સિંહના સ્વાસ્થ્ય વિશે ફફડાટ ફેલાવ્યો હતો. તેથી, આગામી ચૂંટણી પ્રચાર અથવા બીજેપીના મુખ્ય મથકની અટારી પર આગામી સંયુક્ત દેખાવ સુધી ઉદારવાદીઓ તેમના મનમાં નવી સરકારો બનાવી શકે છે.